كه ضبط اين ممكن نيست بلكه ضبط [ 12 ب ] قوانين كليه كه متعلق است باجناس ثلاثه لازمست چنان كه گذشت . اما هر چند تواند بايد كه جهد كند تا قوانين را تخصيص كند به آن كسانى كه « كلام خطابى تعلق بايشان دارد زيرا كه انفع است در غرض و اقنع است . [ در ] مثل اگر خواهد شخصى را » مدح كند گويد فلان شجاعست به جهت آنكه لشكر دشمن را در فلان روز منهزم گردانيد و فلان شجاع را كشت و در جنك فلانى محاربهء خوب كرد . و اگر در اين صورت گويد كه فلان شجاع است زيرا كه مستجمع و مستكمل همه اسباب و فضايل شجاعتست در مدح وى برابر مقالهء اول نباشد به جهت آنكه در صورت اول آنچه قوانين شجاعتست اخص است از صورت دوم . و گاه باشد در خطابت قضاياى مقابله واقع شود به جهت غرضى . پس خطيب ميان ضدين يا اضداد جمع كند چنان كه گويد در مجالس سخن مكنيد كه روايتست از حضرت رسالت پناه كه فرموده « من صمت نجا » . و ديگر آنكه فرمود سخن راست مستلزم دشمنى خلق است و سخن دروغ موجب لعنت خدا . و باز گويد كه در مجالس سخن مى بايد كرد به جهت آنكه حضرت امير المؤمنين ع فرموده « المرء مخبو تحت لسانه » . و ديگر آنكه سكوت در محافل موهم جهل است و نادانى . و مانند اين محسنات خطابيه است . اول تحسين الفاظ به جهت آنكه حسن الفاظ ملايم طبع سليم است پس مستلزم توجه و قبول باشد چنان كه ركاكت الفاظ منافر ذوق مستقيم است پس موجب اغراض و عدم قبول باشد . پس مى بايد كه الفاظ مستمله در خطابت فصيح و بليغ و صالح خطاب عامه باشد و ركيك و ملحون نباشد مثل عبارات عوام الناس . و بسيار

--> ( 1 ) سپه عبارت داخل گيومه را ندارد . ( 2 ) آستانه ( و ) ندارد . ( 3 ) سپه : فرموده است ( ولى بقرينه موارد ديگر : فرموده ) ( 4 ) آستانه ( فرمود ) را ندارد يعنى به قرينه يا تقدير حذف شده . ( 5 ) سپه : و محسنات ( 6 ) سپه : تحسين